Diagnoza i terapia

Diagnoza pedagogiczna – powinna być procesem przetwarzania danych, procesem rozwiązywania problemu, a nie tylko rejestrowaniem zachowań. Diagnozowanie w pedagogice ma na celu dostarczenie wiedzy służącej projektowaniu form pomocy względem osób lub grup ludzkich zamieszkujących określone terytorium. Aby terapia, kompensacja, profilaktyka była skuteczna niezbędna jest poprawnie przeprowadzona diagnoza. Diagnozę stawia się bowiem w celu ustalenia pewnego aktualnego stanu rzeczy oraz po to, aby dojść do przyczyn tego stanu rzeczy.

Wszelkie badania o charakterze diagnostycznym prowadzone w naukach społecznych powinny zawierać przynajmniej jedną z wymienionych poniżej czynności:

  • opis badanego stanu rzeczy lub zjawiska o charakterze społecznym (deskrypcja)
  • wyjaśnienie przyczyn i warunków istniejącego, badanego przez nas stanu rzeczy (eksplikacja)
  • prognoza, przewidywanie zmian jakie mają nastąpić (predykcja)
  • zalecany kierunek zmian, korekta działania (element autorsko-nowatorski)

Typy diagnoz:

  • przyporządkowująca (klasyfikacyjna lub typologiczna) – polega ona na przyporządkowaniu danego wycinka analizowanej rzeczywistości do typu lub gatunku; jest to wstępny etap, zadanie każdej diagnozy
  • genetyczna – polega na ustaleniu źródła określonego zaburzenia, wykryciu jego przyczyn pierwotnych i wtórnych
  • celowościowa (funkcjonalna) – polega na określeniu znaczenia istniejącego stanu rzeczy w powiązaniu z różnymi sterami aktywności i grupami społecznymi
  • fazy – polega na ustaleniu etapu zmiany w badanej rzeczywistości
  • rozwojowa (prognostyczna) – polega na określeniu przewidywanego kierunku zmian badanej rzeczywistości

Podmiotem terapii jest zawsze człowiek, często dziecko. W tym przypadku należy zwrócić uwagę na fakt, iż dziecko nie zdaje sobie sprawy z własnych dysfunkcji, nie jest w stanie samodzielnie podjąć decyzji o rozpoczęciu terapii. Dlatego dorośli, szczególnie środowisko rodzinne, a także nauczyciele, wychowawcy mają przed sobą ogromne zadanie – wychwycenie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości i odchyleń od normy w zachowaniu dziecka i podjęcie terapii (gdy istnieje taka możliwość), w celu ich usunięcia.
W procesie terapii dziecka istnieje potrzeba objęcia nią całego środowiska, w którym ono żyje, gdyż inaczej istnieje groźba, że pozytywne wzorce (np. poprawnego mówienia) zdobyte podczas terapii prowadzonej tylko w szkole nie utrwalą się dziecku (np. w domu rodzinnym dziecko nie będzie słyszało poprawnej mowy itp.). W procesie terapii dziecka istotne jest także prowadzenie zajęć w formie zabawy.
Terapia musi być prowadzona dwukierunkowo (jest to tzw. psychomotoryka):

  • usprawnienie funkcji motorycznych
  • usprawnienie funkcji psychicznych

W terapii ważne są cztery elementy:

  • terapeuta – osoba empatyczna, z umiejętnością nawiązywania stosunków interpersonalnych, komunikatywna, posiadająca odporność na niepowodzenia w terapii
  • dziecko z zaburzonymi funkcjami
  • grupa, czyli zespół którym zajmuje się terapeuta, w którym dzieci różnią się między sobą rodzajem zaburzeń, wiekiem metrykalnym itd. i oddziaływują na siebie korzystnie
  • zadania, a więc to, co musimy zrealizować na podstawie diagnozy

Wyróżniamy cztery rodzaje oddziaływań terapeutycznych:

  1. Aspekt psychoterapeutyczny:
    • kształtowanie postawy uczestnictwa,
    • uczenie sposobów pokonywania trudności
    • budowanie wiary we własne siły i umiejętności.
  2. Oddziaływanie psychokorekcyjne – są to zabiegi usprawniające określoną funkcję (np. kinezjoterapia, logoterapia itd.).
  3. Oddziaływania psychodydaktyczne – czyli specjalne metody dydaktyczne (np. w nauce czytania – metoda sylabowa).
  4. Oddziaływania ogólnorozwojowe – wzbogacanie dziecka w zainteresowania, wiedzę o świecie itd.

Przystępując do terapii musimy uwzględnić główne założenia:

  • głównie dom
  • wczesna diagnoza (choć warto pamiętać, że pomocy należy udzielać w każdym wieku, nigdy nie jest na nią za późno)
  • terapia w oparciu o badania specjalistyczne

Warto przestudiować także zasady terapii pedagogicznej:

  • integracji
  • adekwatności
  • indywidualizacji (tempo dostosowane do dziecka)
  • podmiotowego i całościowego objęcia działu
  • zasada “drobnych kroków”
  • systematyczności i intensywnego oddziaływania
  • doprowadzania rozpoczętej pracy do końca
  • wdrażania do samokontroli
  • akceptacji, pogody ducha
  • właściwego wzmacniania, nagrody
  • eliminowania frustracji, nie obniżania oceny dziecka, ocena za wkład pracy, nie za efekt
  • przestrzegania jednolitego systemu oddziaływań w klasie, w domu i w terapii pedagogicznej

Istnieją dwa kierunki oddziaływania terapii:

  • bezpośrednio na dziecko
  • pośrednio na szkołę, dom